شهرستان مهاباد

پیمان — Tue, 27 Jul 2010 20:36:26 GMT

شهرستان مهاباد (Mohabad)

مهاباد در گذشته «ساوجبلاغ» (در ترکی به معنی چشمه سرد) خوانده می‌شد. ساکنین منطقه آن را «سابلاخ» نیز می‌نامند. نام مهاباد در زمان رضاشاه برای این شهر برگزیده‌شد.

مهاباد یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی در ایران است. این شهر سرسبز است و در میان چندین کوه واقع شده‌است. جمعیت این شهر طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۳۳٬۱۵۴ نفر می‌باشد.

زبان گفتاری مردم شهر مهاباد گویش سورانی کردی با لهجه، مُکریانی است. از بزرگان مهاباد می‌شود به ماملی خواننده شهیر کرد و هژار و هیمن از شاعران معروف اشاره کرد.

از جمله آثار تاریخی این شهر می‌شود به فقرگاه و غار آبی سهولان اشاره کرد. فاصله این شهر با پیرانشهر ۶۰ کیلومتر می‌باشد. تا سال ۱۳۳۸ پیرانشهر از شهرهای تابع شهرستان مهاباد بود.

در سالهای قبل از انقلاب ایران و بعد از انقلاب ایران مهاباد محل درگیری چریکهای کرد و دولت مرکزی ایران بوده‌است. حزب‌های سیاسی کردی دموکرات و کومله در دهه شصت خورشیدی در این شهر فعال بوده‌اند.

جمهوری مهاباد نیز که از جمهوری‌های تأسیس‌شده با حمایت روسیه بود در سال ۱۹۴۶ در مهاباد تشکیل شد.

محله‌ها و معابر اصلی شهر مهاباد

چهارچراغ، پشت تپه‌، بداق‌سلطان، بر شیلانان، باغ سیسه، باغ شایگان، میدان استقلال، محله اصحاب‌ سپی‌، محله ارمنیان، بازار قیصری‌، میدان آردی‌، خانقاه، محله خلورآباد، زمین‌های‌ شهرداری‌، سه‌آسیاب (سه‌آشان)، دانشگاه آزاد، شهرک فجر، خیابان فلسطین، تپه‌ قاضی‌، کانی مام قنبران، کوی زیبا، محمودکان، فرهنگیان، مجبورآباد، مکریان، چهار راه آزادی، نبوت شرقی، یخچال‌سازی، دباغیان، باغ قوپی، باغ گُلان، باغ ساوا، باغ حسن‌خان، باغ اسماعیل‌آقا

میدان چهارچراغ (شهرداری) در شب

پیشینه

دیرینگی این شهر دست کم به دوران صفوی بازمی‌گردد. شهر مهاباد در کالبد فعلی توسط صارم‌بگ از ملوک کُرد ساوجبلاغ مکری در اوایل سدهٔ‌ ۱۱ هجری در بخش شمال نزدیک به خم رودخانه مهاباد (محلات باغ سیسه و دباغیان) فعلی بنا گردید.

قدیمی‌ترین منطقه مهاباد «باغ سیسه» نام دارد که یکبار هم بر اثر سیلاب ویران شده‌است و امروزه دارای معماری قدیمی و بافت آن رو به فرسایش است.

سیل و آسیب‌های دیگر باعث انتقال خانه‌ها به قسمتهای جنوبی و ایجاد محلات تازه در حوالی میدان چهارچراغ (شهرداری فعلی) گردیده‌است.

شهر مهاباد به حالت متروکه درآمده بود تا این‌که بداق‌سلطان حکمران مهاباد دوباره به آبادانی آن پرداخت. بازرگانی در این شهر در دورهٔ قاجار گسترش یافت و مبادله کالا با شام و بیروت انجام می‌شد که بیشتر در سراهای موصلیان، کریمخان و کاشی‌ها در بازار مهاباد و کاروانسرای سیمون، همدانی‌ها، تاجرباشی و کوسه صورت می‌گرفت.

مهاجرت به شهر در طول دهه ۵۵-۱۳۴۵ خورشیدی افزایش چشمگیر داشت و تراکم جمعیتی آن را بالا برد. بیشتر این مهاجرت‌ها از دیگر شهرهای کردنشین منطقه بوده‌اند. پس از گسترش شهر بسیاری از باغ‌های پیرامون مهاباد مسکونی شدند که امروزه این امر در نام تعدادی از محلات این شهر که با واژهٔ باغ همراه است دیده می‌شود.

امروزه تمرکز ادارات، بانک‌ها و سازمانهای دولتی و مغازه‌ها و فروشگاه‌ها بیشتر در امتداد خیابان‌های جمهوری اسلامی، سید نظام، طالقانی، بلوار توحید و جام جم است. محلات کارمندی شهر بیشتر در نیمهٔ شمالی و مناطقی که ورود و خروج کالاها (بسیاری از آن‌ها به صورت قاچاق) در آن بیشتر صورت می‌گیرد در نیمهٔ جنوبی شهر قرار دارد.

نخستین لوله‌کشی آب در سال ۱۳۴۰ خورشیدی در شهر مهاباد آغاز به کار کرد و تصفیه‌خانه آب مهاباد نیز در سال ۱۳۵۳ به راه افتاد. پیش از آن در اغلب منازل و مساجد قنات و چاه شخصی وجود داشت.

امروزه تمامی معابر شهر آسفالت است و شهرک صنعتی که در کیلومتر ۱۸ جاده مهاباد-میاندوآب قرار دارد و ۹ واحد آن به بهره‌برداری رسیده‌است برای ۱۸۴ نفر ایجاد اشتغال کرده‌است.

این شهر در دهه‌های گذشته آشوب‌های سیاسی نیز به‌خود دیده‌است. مقر جمهوری مهاباد که در سال ۱۹۴۶ با حمایت روس‌ها تشکیل شده‌بود در شهر مهاباد بود. در سال‌های پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و مدتی پس از آن مهاباد محل درگیری چریک‌های چپ‌گرا و دولت مرکزی ایران بود. حزب‌های سیاسی دموکرات و کومله در دهه شصت خورشیدی در این شهر فعال بوده‌اند.

چهره‌های معروف

- محمد قاضی، مترجم ۶۵ اثر ادبی به فارسی

- عبدالرحمن شرفکندی (هَژار)، نویسنده و مترجم به زبان‌های فارسی و کردی سورانی

- هیمن مکریانی، شاعر به زبان کردی سورانی

- قاضی محمد، بنیان‌گذار جمهوری مهاباد

- ماملی خواننده به کردی

- معروف کوکه‌ای شاعر پارسی‌گو و کردی‌گو (گویش مکری سورانی)

- ملا کریم شهریکندی روحانی مبارز و مدافع ملت کرد

- ملا غفور دباغی شاعر و مثل سرای مشهور

- علامه احمدیان نویسنده ارزشمند آثار مذهبی

- قادر فتاحی قاضی گردآورنده کتاب امثال و حکم کردی

- استاداحمد قاضی مترجم و نویسنده بزرک کرد

- جعفر ابریشمی پزشک سرشناس و جراح بزرگ که در جریان جنگ های اوایل انقلاب به مداوای مجروحین می پرداخت.

- دکتر سعید حبیب زاده پزشک و جراح بسیار معروف کرد

- دکتر اسلامی پزشک عمومی ولی مجرب که مردم مهاباد مثل یک بت او را می پرستند.

- محمد اسلامی (سوره) ورزشکار مهابادی که درتمامی رشته ها حرف اول را می زد و با تیم های فوتبال، والیبال ، بسکتبال و ... در ایران افتخار آفرید.

- اسماعیل شرافتی پدر فوتبال مهاباد و مربی زحمتکشی که عمرش را فدای خدمت به ورزش این مرز و بوم کرده است.

دانشگاه ها

1. دانشگاه آزاد اسلامی

2. دانشگاه پیام نور

3. دانشکده بازرگانی

آثار دیدنی و جاذبه‌های گردشگری

دریاچه سد مهاباد، مسجد جامع، آرامگاه بداق سلطان، دانشگاه آزاد اسلامی، آب معدنی گراوان، شهر بازی، پارکهای ملت-سید قطب-استاد مجدی-اقاقیا-میخک و از همه دیدنی تر پارک مکائیل و غار سهولان میباشد.

ایل‌های منطقه

مهمترین ایل این شهر منگور می‌باشد.اکثریت جمعیت این ایل در دو دهستان منگور غربی و منگور شرقی سکونت دارد. دهستان منگور غربی تابع پیرانشهر و دهستان منگور شرقی از توابع مهاباد می‌باشد.

آب و هوای مهاباد

شهر مهاباد با قرار گرفتن در شمال غربی جمهوری اسلامی ایران دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است. تابستان‌ها گرم و زمستان‌ها بسیار سرد می‌باشد. بهار قشنگ ترین فصل دراین منطقه‌است. در پاییز بیشتر شاهد هوای بادی همراه با گرد و غبار هستیم. گرمای تابستان باعث علاقه شدید مردم به ورزش شنا شده‌است.

منابع :

http://fa.wikipedia.org

http://www.kurdkalhor.com

http://supergalaxy.blogsky.com

گردآونده : دنیایی از همه چیز – http://supergalaxy.blogsky.com

مطالب مرتبط :

آشنایی با شهرستان پیرانشهر

دنیایی از همه چیز - آشنایی با سرزمین ها

شهرستان مهاباد